De vraag of kunst maatschappelijke verandering heeft teweeggebracht, valt niet zomaar te beantwoorden, zelfs niet als we ons beperken tot de Westerse wereld; dat komt niet alleen doordat er vele kunstvormen zijn, maar ook doordat er veel definities bestaan van “kunst” en “beeldende kunst” (zie 1e link en ook: http://www.kunstbus.nl/kunst/kunst.html, http://www.encyclo.nl/begrip/beeldende%20kunst).
De zelfstandige, onafhankelijke kunstenaar – waarvan pas sprake is sinds de Renaissance en vooral sinds de Romantiek - levert in zijn werk ook kritiek op de maatschappij waarin hij leeft en zet zich daartegen af. Hij wil met zijn werk mensen aan het denken zetten (zie 2e link; een bespreking van de Engelstalige catalogus waarover de 2e link gaat, vindt u op: http://www.metamute.org/en/content/discussing_art_and_social_change).
Tussen kunst en maatschappij bestaat dus een wisselwerking, een wederzijdse beïnvloeding.
Dit komt met name tot uiting in zogeheten geëngageerde kunst. Ook daarover bestaat echter geen unanimiteit. De standpunten lopen uiteen van “met mooie gedachten maak je lelijke kunst” tot “eigenlijk is iedere kunstenaar geëngageerd”, dus in feite van “geëngageerde kunst bestaat niet” tot “niet-geëngageerde kunst bestaat niet” (zie 3e link, en ook: http://www.boekman.nl/onderzoek_kunstdestraatop_lezing.html).
Het is en blijft vrijwel – of misschien wel volkomen - onmogelijk om te meten in welke mate kunst direct tot verandering in de maatschappij heeft geleid, want hoe zou bepaald moeten worden in hoeverre mensen inderdaad aan het denken zijn gezet en welk effect dat heeft gehad op hun denken en handelen.
Zelfs wanneer men uitgaat van de gedachte dat kunst uitsluitend in dienst staat van de schoonheid, kan nog sprake zijn van beïnvloeding, want ook een schoonheidservaring kan invloed hebben op de mens.
Toch een voorbeeld waarin wel gesproken kan worden van rechtstreekse beïnvloeding: Als reactie op de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog ontstonden verschillende nieuwe kunstbewegingen: De dadaïsten wilden alles volledig vernietigen, in hun ogen had de menselijke beschaving afgedaan. De surrealisten wilden ook de bestaande samenleving afbreken, maar daarna een nieuwe werkelijkheid, een surrealiteit, opbouwen. In Nederland ontstond De Stijl, die streefde naar harmonie en evenwicht; dit uitte zich in het gebruik van strakke lijnen, geometrische vormen en een hoge mate van geconstrueerdheid.
Deze beginselen van De Stijl werden later de basis van het ontwerp van de westelijke tuinsteden in Amsterdam (http://www.kunstbus.nl/kunst/de-stijl.html).
De laatste jaren wordt geprobeerd door middel van kunstprojecten bepaalde gewenste maatschappelijke veranderingen te realiseren, of in elk geval dichterbij te brengen (http://www.cultuurnetwerk.nl/producten_en_diensten/Publicaties/pdf/ZichtopKunstenMaatschappij.pdf, http://www.schoothondofpitbull.nl/hans_dieleman.html).
