In Nederland wordt al heel lang, sinds de prehistorie, kaas gemaakt. Als bewijs hiervan zijn er potjes, gemaakt vanaf 800 voor Christus: aardewerk met gaatjes, waarin de wrongel kon uitlekken en drogen. Eerder werd kaas gemaakt door van de melk geschept vet in een doek rond te zwaaien.
Kaas maken op een prehistorische wijze
Men neme enkele liters volle melk, laat het ongeveer een week staan in een aardewerken pot en de wrongel zakt naar beneden. Door de stevige wrongel eruit te scheppen en in doeken te doen blijft de natte wei achter. De wei kan er dan afgeschept en gedronken worden. De nog vochtige wrongel bevat veel wei; die wordt eruit gezwaaid met een doek. Hierna wordt de drogere wrongel gemengd met kruiden en in doeken opgehangen.
(Informatie: (Pre)historisch Museum Eindhoven)
De kustprovincies Noord- en Zuid-Holland en Friesland waren vanwege hun natte bodem het meest geschikt voor de melkveehouderij. De boeren specialiseerden zich in het bereiden van zuivel, niet alleen voor eigen gebruik maar ook voor de bevolking in de steden. Vanaf de Middeleeuwen werden de Nederlandse kazen ook naar het buitenland verscheept. In de Gouden Eeuw (1700-1800) stond Nederland in het buitenland al bekend als een echt kaasland.
In Gouda werd veel kaas gemaakt en verhandeld. Deze kaas kreeg dan ook de naam 'Goudse kaas'. Gouda was zo’n belangrijke marktplaats, dat in de 17e eeuw de monumentale Kaaswaag op het Marktplein tegenover het stadhuis werd gebouwd.
Goudse kaas werd vroeger ook Stolkse of Stolwijkse kaas genoemd, naar het dorp in de buurt waar veel kaas werd gemaakt.
Edam, gelegen in Noord-Holland, was al vanaf het begin van de 15e eeuw de plaats waar kaas werd verscheept naar plaatsen in binnen- en buitenland. Vandaar dat de Noordhollandse kaas 'Edammer' werd genoemd. Later werden Hoorn en Alkmaar de voornaamste marktplaatsen voor deze kaas.
In de zomermaanden wordt in Edam een toeristische kaasmarkt gehouden, vlak voor de historische Kaaswaag
In de Alkmaarse waag wordt sinds 1581 kaas gewogen. De kaas kwam van heinde en verre, vaak per schip. De kaasdragers vormden een eigen gilde; het oudste gilde stamt uit 1619.
De Alkmaarse kaasmarkt bleef als toeristische trekpleister bestaan; in de Kaaswaag is nu het Hollands Kaasmuseum gevestigd.
Friesland is beroemd om z’n melkkoeien. Vandaar dat er een standbeeld voor de koe, dat Us Mem heet (wat ‘onze moeder’ betekent), in Leeuwarden staat. Van de melk werd vroeger vooral boter gemaakt en daarnaast Friese kaas.
Sneek, Dokkum en Leeuwarden waren onder andere marktplaatsen voor kaas met een waaggebouw. Na de oprichting van zuivelfabrieken werd Friesland de belangrijkste kaasprovincie
De Nederlandse Zuivel Organisatie promoot de Nederlandse kaas ook in het buitenland. Speciaal hiervoor werd in 1954 een logo ontworpen, dat een meisje in traditionele klederdracht liet zien dat de Nederlandse kaas aanprees. Voor speciale bijeenkomsten werd het meisje ook in werkelijkheid zo aangekleed.
In 1961 werd dit kaasmeisje in Duitsland Frau Antje gedoopt, ter gelegenheid van een optreden in een televisiecommercial. Ze werd een nationale beroemdheid omdat ze verscheen in reclamecampagnes en bij belangrijke evenementen.
Ook nu nog is Frau Antje actief in Duitsland. Ze maakt reclame voor de kaas Pikantje van Antje en Beste Butter van Antje.
16-12-2008
|
ibi.bibliotheek.nl
