De Duitser Johann Gotfried Herder (1744-1803) en de Fransman Ernest Renan (1823 – 1892) gebruikten een andere definitie van het begrip natie. Herder stelde dat een natie een objectief gegeven is, d.w.z. de natuur verdeelt mensen in naties met elk een uniek karakter, zich uitend in taal, gewoonten en tradities. Renan koos voor subjectieve definitie, d.w.z. een natie is een politieke gemeenschap die op de vrijwillige participatie van de burgers berust.
Herder legde de basis van het culturele nationalisme als reactie op de Franse overwinningen en overheersing van Napoleon.
Ernest Renan had bij zijn beroemd geworden rede van 1882 aan de Sorbonne over "Qu'est ce que une Nation?" een belangrijke bijbedoeling bij zijn definiëring van de natie. Hij wilde revanche laten nemen op Duitsland, dat in 1871 het duitstalige Elzas Lotharingen herkregen had. Algemeen vond men in die tijd een gemeenschappelijke taal het belangrijkste kenmerk en de objectieve grondslag van naties (Herder). En juist daar had Renan dus niets aan voor zijn stelling dat Frankrijk een natie was, een stelling die destijds niet vanzelfsprekend was ondermeer vanwege de veelheid van streektalen. Vandaar dat hij stelde dat taal en etnografische groep er niet toe zouden doen. Zijn definitie van de natie als typische staats- en wilsgemeenschap, gebaseerd op een 'volonté generale', beoogde een politiek te steunen die de volledige verfransing van het platteland tot in de verste uithoeken van het territorium van de Franse staat nastreefde met inbegrip van de verloren gegane gebieden.
